Sau Đại hội, ông tiếp tục ở lại Hà Nội và TP.HCM để giải quyết những công việc còn tồn đọng tại hai Trường ĐH Bách Khoa. Phóng viên NVX đã có cuộc gặp và trao đổi với GS.TS Nguyễn Đăng Hưng một ngày, trước khi ông rời Việt Nam trở lại Bỉ. Mặc dù Đại hội đã kết thúc, nhưng đến hôm nay, trao đổi với Người Viễn Xứ, GS Hưng vẫn sôi nổi nhắc đi nhắc lại những điều mà ông luôn đau đáu trong lòng: "Khi lên phát biểu tại Đại hội, tôi rất cảm động. Cảm động trước sự long trọng của ngày Đại hội, trước màu sắc của đông đảo các đại biểu từ mọi miền đất nước về dự, tôi cảm nhận có một điều gì rất thiêng liêng. Vì xúc động mà trong lúc phát biểu, tôi đã quay về phía bàn chủ tịch và nói thêm một câu không có trong bài phát biểu đã chuẩn bị trước. Tôi nói: “Mạch giếng nước ngàn năm đã được khơi động lại, đây là vận hội cuối cùng, ta không có quyền xao nhãng, bỏ lỡ được, vì như thế sẽ có tội với tiền nhân”. Đây là điều suy nghĩ sâu kín nhất của tôi”.

PV: Vận hội gì thưa giáo sư? Tại sao ông lại cho rằng đó là vận hội cuối cùng?

Phóng viên NVX đang phỏng vấn GS.TS Nguyễn Đăng Hưng tại văn phòng Cao học Bỉ & Việt tại ĐH BK TP.HCM.

GSTS Nguyễn Đăng Hưng: Tôi nói đó là vận hội cuối cùng, vì ta đã mở cơ chế, đã đi trên con đường hòa nhập, ta đã có hướng đi rất đúng. Vấn đề còn lại là hoàn thiện cơ chế phải qua những chính sách cụ thể, chọn lựa những con người có tài, quyết đoán để đưa đất nước đi lên. Khi đặt vấn đề ta cần gì, cần ai chúng ta mới thấy vai trò của Việt kiều trong việc có thể giúp hoàn thiện giấc mơ đưa đất nước Việt Nam trở thành một nước công nghiệp hóa, một nước có thể theo kịp các nước tiên tiến. Việt kiều đóng vai trò thiết yếu bởi vì muốn đi tắt đón đầu, muốn đi nhanh thì ta phải sử dụng những người đã được đào tạo, tôi luyện, thử thách trên thị trường quốc tế, ở những nước tiên tiến, có nền công nghệ cao, có những sản phẩm chiếm lĩnh thị trường thế giới.

Nhưng những Việt kiều tâm huyết như chúng tôi thì tuổi đã cao, sức bật, sức cống hiến không còn nhiều dù hiện nay vẫn còn khai thác được. Thế hệ Việt kiều thứ hai, thứ ba, vận động hướng về đất nước sẽ khó hơn nhiều. Họ là công dân của nước sở tại, và hình ảnh Việt Nam trong họ khác hẳn hình ảnh Việt Nam trong tâm khảm chúng tôi, đã có thời thơ ấu, thời thanh niên thấm đượm nền văn hóa Việt Nam, là người Việt Nam. Nhưng nếu chúng ta vận động được bậc cha chú thì ta sẽ vận động được thế hệ con cháu. Đấy chính là điều tôi muốn nói đến vận hội cuối cùng.

PV: Thưa giáo sư, qua tiếp xúc với các đại biểu Việt kiều tham dự Đại hội Mặt trận Tổ quốc Việt Nam vừa qua, ông cảm nhận như thế nào về sự đồng thuận từ phía các đại biểu này?

GSTS Nguyễn Đăng Hưng: Tại Đại hội này có nhiều đại biểu Việt kiều rất mới, có những người tuổi cao hơn tôi, có người là chuyên gia, trí thức, cũng có người là thương gia, công chức ở nước sở tại. Đây là hình ảnh chung của Việt kiều trên thế giới gồm nhiều tầng lớp. Nhưng sau bài tham luận của tôi thì mọi người đều nói với tôi rằng “chúng tôi rất hoan nghênh, rất cảm động, chúng tôi hoàn toàn đồng ý với những gì ông đưa ra”. Tôi có cảm tưởng không hẹn mà mọi người đều có chung một tâm nguyện và chỉ cần nói đúng tâm nguyện đó một cách chân thực, chí tình thì sẽ tạo được sự đoàn kết, đồng lòng.

PV: Thưa giáo sư, trước tình hình đất nước hiện nay, nỗi băn khoăn chung của Việt kiều là gì? Họ quan tâm đến vấn đề gì nhất, chính trị hay kinh tế?

GSTS Nguyễn Đăng Hưng: Điều mà người Việt Nam ở nước ngoài quan tâm nhất là Việt Nam làm sao để phấn đấu, theo kịp các nước lân bang, thoát cảnh tụt hậu. Việt kiều cũng rất lo cho những điều kiện để thực hiện hoài bão này. Bởi vì trong một thời gian khá dài ta đã có những chính sách, có những tuyên bố tương đối tốt, nhưng qua việc thực hiện cụ thể, qua phương pháp làm việc, qua những cán bộ tiếp xúc với Việt kiều, thì thể hiện sự không đồng bộ, cho nên gây cho Việt kiều những tâm tư, mất lòng tin. Vấn đề bây giờ là lấy lại được lòng tin đó. Không gì khác hơn là phải qua những thực hiện cụ thể. Nghị quyết 36 là một văn bản chính trị, phải làm sao để văn bản chính trị này khác với những tài liệu chính trị đã có trước đây. Phải làm sao thể hiện cho được qua những phương pháp làm việc, những biện pháp cụ thể, qua những con người cụ thể. Đặc biệt là hình ảnh Việt Nam qua các đại sứ quán, qua những người cấp visa cho Việt kiều, hình ảnh Việt Nam qua cảng sân bay Tân Sơn Nhất và Nội Bài. Bên cạnh đó là phải thực hiện những quy chế đã đề ra như việc nhà cửa của Việt kiều. Những yêu cầu rất thông thường như người có tuổi muốn về nước sinh sống nốt quãng đời còn lại. Phải qua những việc làm cụ thể đó thì Việt kiều mới đánh giá đúng, mới có lòng tin trở lại và đồng tâm hiệp lực.

"Vấn đề nằm ở chỗ trong những ngày tháng tới ta làm gì, làm với ai, làm thế nào..."

PV: Có một số Việt kiều cho rằng Nghị quyết 36 chỉ nhằm khai thác tiềm năng kinh tế, trí thức của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, giáo sư nghĩ sao về điều này?

GSTS Nguyễn Đăng Hưng: Họ đánh giá như thế cũng là chuyện bình thường, không nên coi họ là thù địch, mà nên xem họ là những người chưa thoát ra khỏi ảnh hưởng từ quá khứ đau thương của đất nước, mà trong đó họ có phần mất mát nên đã đánh giá như vậy. Cũng có người vì chưa hiểu hết ý nghĩa của Nghị quyết 36 nên nghĩ chưa thấu đáo.

Tôi đã đọc Nghị quyết 36 và thấy rằng, Nghị quyết có quan tâm đến đời sống của Việt kiều ở nước sở tại, chứ không chỉ yêu cầu, đòi hỏi thôi. Nghị quyết cũng đã nêu rõ sẽ giúp Việt kiều hòa nhập, ổn định cuộc sống, và nếu nơi nào Việt kiều có vấn đề (như ở Thái Lan chẳng hạn), hay vấn đề về quốc tịch thì Nhà nước sẽ tháo gỡ. Nghị quyết lần này toát ra một cái mới là trước khi muốn Việt kiều đóng góp cho đất nước, thì Nhà nước phải có trách nhiệm làm gì cho Việt kiều, chẳng hạn việc giúp con em Việt kiều nói tiếng Việt… Những biện pháp đưa ra có thể chưa được thực hiện, có thể còn ít ỏi nhưng tôi thấy đây là một nét mới mà mình cần ghi nhận. Và nếu lần này Nhà nước làm đồng bộ, tâm huyết, làm thực, nói đi đôi với làm thì không sớm thì muộn khối đại đoàn kết toàn dân sẽ thực hiện được. Vấn đề nằm ở chỗ trong những ngày tháng tới ta làm gì, làm với ai, làm thế nào... là quan trọng nhất. Nếu không thông qua những công việc cụ thể, biện pháp cụ thể thì một tài liệu chính trị cũng chỉ là một tài liệu chính trị mà thôi.

PV: Chúng ta thấy rằng cộng đồng người Hoa định cư ở nước ngoài có một sự gắn kết rất chặt chẽ với đất nước họ. Theo giáo sư, phải làm sao để cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, nhất là thế hệ thứ 2, thứ 3 có mối liên hệ gắn kết chặt chẽ với quê hương?

"Bởi vì lòng yêu nước của người Việt nồng nàn hơn bất cứ một dân tộc nào..."

GSTS Nguyễn Đăng Hưng: Tôi nghĩ rằng nhà cầm quyền phải làm nhiều hơn nữa nếu đem so sánh với Trung Quốc. Bởi vì đất nước Việt Nam đã trải qua một thời gian chiến tranh kéo dài, triền miên, rất đau thương, gây tang tóc cho người dân Việt Nam. Trong chiến tranh chống ngoại xâm, chống can thiệp đều có màu sắc nào đó của cuộc nội chiến. Cho nên cộng đồng Việt kiều thể hiện sự đau khổ, tang thương này. Vì thế đòi hỏi Việt Nam có một khối thống nhất như người Hoa một cách nhanh chóng thì chỉ là ảo tưởng. Một đất nước trải qua cuộc chiến tranh dài đằng đẵng như thế thì sẽ đọng lại nhiều vấn đề. Cho nên với cả những người có ý kiến ngược chiều ta cũng không xem là thù địch mà phải bình tâm xem xét. Đã đến lúc nhà cầm quyền phải ý thức, phải đặt vấn đề đại đoàn kết dân tộc lên hàng đầu, và nói như điều lệ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là lần này ta đoàn kết mà “không phân biệt ý thức hệ”, tôi cho điểm này là rất quan trọng. Ngay cả với những người không đồng ý với ý thức hệ của đảng cầm quyền cũng có chỗ đứng trong cộng đồng dân tộc. Phải tạo chỗ đứng thực sự cho họ, và nếu làm được việc này một cách cụ thể thì chắc chắn sẽ tạo được khối đại đoàn kết dân tộc. Bởi vì lòng yêu nước của người Việt nồng nàn hơn bất cứ một dân tộc nào, nó được hun đúc qua bề dày lịch sử dân tộc phải đấu tranh giữ nước. Cho nên phải khơi gợi tinh thần này bằng một ý chí bền bỉ, kiên nhẫn để người Việt phải trở về với dân tộc Việt. Đây chính là điều mà tôi hiểu về việc phát huy nội lực.

PV: Như vậy, theo giáo sư, cụm từ “không phân biệt chính kiến, hệ tư tưởng” được nêu ra trong Đại hội thứ 6 vừa qua của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là khẩu hiệu hay hiện thực?

GSTS Nguyễn Đăng Hưng: Tôi có một nguyên tắc là, luôn tin vào những gì mà người khác nói, chỉ sau đó, qua việc làm cụ thể thì niềm tin đó sẽ còn hay mất trong tôi. Cho nên khi quan điểm này được đưa ra tại Đại hội Mặt trận Tổ quốc là tôi tin ngay, và tôi nắm bắt nó như một phương tiện để tôi đi từng bậc. Đây là một điểm mấu chốt rất quan trọng. Và tôi mong sẽ có một diễn đàn chính thức dành cho tất cả mọi đối tượng, có thể khởi đầu bằng các chuyên gia, trí thức để cùng trao đổi với nhau theo hướng không phân biệt ý thức hệ, tôn giáo, chính kiến, làm sao để thu hút được tài năng, trí lực của cộng đồng về cho đất nước. Cần phải có diễn đàn để tất cả mọi ý kiến đều được trình bày, cùng nhau suy nghiệm trên tinh thần khoa học, xây dựng, cầu tiến. Nếu diễn đàn đó được tổ chức tại Việt Nam thì tôi nghĩ đó sẽ là phương thuốc an thần để mọi người có thể yên tâm, tin tưởng.

Ban tổ chức của diễn đàn phải tập hợp mọi thành phần rộng rãi, trong đó có các chuyên gia trong nước, có đại diện nhà cầm quyền, có chuyên gia trí thức Việt kiều, người có ý thức độc lập, thậm chí trái chiều cũng được cơ cấu vào ban tổ chức. Từ đó mới đảm bảo được tính rộng rãi, khách quan. Tôi đã từng tham gia tổ chức những diễn đàn như vậy vì thế tôi sẵn sàng tham gia tổ chức diễn đàn này, tôi sẽ cố gắng để đảm bảo tính khách quan, trung thực của diễn đàn.

PV: Xin chân thành cảm ơn giáo sư.

TỐ PHƯƠNG - TRƯỜNG KIÊN thực hiện